Αλλαγές στην κατανάλωση των ειδήσεων
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται προτίμηση στο ψηφιακό και σύντομο περιεχόμενο έναντι των παραδοσιακών ειδησεογραφικών μέσων. Οι Ευρωπαίοι πολίτες καταναλώνουν κυρίως ειδήσεις από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν στραφούν σε μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, τα δημόσια τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά Μέσα εξακολουθούν να θεωρούνται αξιόπιστη πηγή πληροφοριών σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, με εξαίρεση την Ουγγαρία και την Πολωνία, όπου οι πολίτες βασίζονται περισσότερο σε ιδιωτικά ΜΜΕ.
Ο τομέας των ειδησεογραφικών Μέσων αντιμετωπίζει επίσης προκλήσεις και από τις συνήθειες κατανάλωσης ειδήσεων της κάθε γενιάς. Το νεανικό κοινό είναι πιο πιθανό να καταναλώνει σύντομο ειδησεογραφικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο, ενώ το μεγαλύτερο σε ηλικία κοινό εξακολουθεί να στρέφεται σε παραδοσιακά κανάλια (τηλεόραση, ραδιόφωνο και γραπτό τύπο).
Αξιοπιστία των μέσων
Παρά την αποδεδειγμένη εξάπλωση της παραπληροφόρησης, τα ευρωπαϊκά μέσα παραμένουν αξιόπιστα αφού το 87% των Ευρωπαίων καταναλώνουν ειδήσεις καθημερινά και το 34% τις παρακολουθούν εβδομαδιαίως. Παράλληλα όμως, το 66% των Ευρωπαίων δηλώνει πως δεν είναι διατεθειμένο να πληρώσει για ειδήσεις σε συνδρομητικά μέσα.
Ενώ αναμένουμε ότι οι άνθρωποι που δεν θεωρούν τα μέσα ενημέρωσης αξιόπιστα θα τα αποφεύγουν, τα δεδομένα δείχνουν πως το 41% αυτών καταναλώνει ειδήσεις από επαγγελματικά μέσα ενημέρωσης, ενώ το 29% στρέφεται σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, γεγονός που υπογραμμίζει την νέα τάση απέναντι στα μέσα ενημέρωσης.
«Πλατφορμοποίηση»
Η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης έχει μεταμορφώσει ριζικά τον κλάδο παρέχοντας απεριόριστα διαθέσιμο περιεχόμενο. Ενώ η παραγωγή περιεχομένου είναι ευκολότερη και ταχύτερη με τη βοήθεια συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, ο ανταγωνισμός μεταξύ των φορέων ενισχύεται λόγω της αδυναμίας επένδυσης σε εργαλεία ΤΝ. Η δυσκολία αυτή εντείνεται όσο εντείνεται η ανάγκη για αξιοποίηση νέων τεχνολογιών. Επιπλέον, οι υπάρχουσες συμφωνίες αδειοδότησης μεταξύ μέσων ενημέρωσης και συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης στερούνται διαφάνειας και ενδέχεται να τροφοδοτήσουν την εξάρτηση των τοπικών και μικρών εκδοτών, που επιδιώκουν μείωση του κόστους.
Η εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης συμβαδίζει με την εξάπλωση πληροφοριών κακής ποιότητας στο διαδίκτυο. Το δημοσιογραφικό περιεχόμενο διαδίδεται παράλληλα με την παραπληροφόρηση και το περιεχόμενο που παράγεται από «influencers», οι οποίοι δεν συμμορφώνονται απαραίτητα με τη δημοσιογραφική δεοντολογία. Ωστόσο, τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης ενδέχεται να αυξήσουν τη συνεργασία τους με αυτούς τους «influencers» για να επωφεληθούν από το κοινό που έχουν, κυρίως νέους, και να βρουν εναλλακτικές πηγές εισοδήματος.
Μείωση εσόδων
Ο τομέας των ειδησεογραφικών μέσων υπολείπεται σε έσοδα απο διαφημίσεις. Από 84,3 δισεκατομμύρια ευρώ το 2019 μειώθηκαν σε 77,2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023. Ενώ τα έσοδα για την τηλεόραση παραμένουν σταθερά και τα έσοδα για το ραδιόφωνο αυξάνονται, ο έντυπος τομέας συνεχίζει να συρρικνώνεται και αντιμετωπίζει μείωση τόσο των εσόδων όσο και της κυκλοφορίας, ενώ παράλληλα, η ημερήσια κυκλοφορία των ψηφιακών εφημερίδων αυξήθηκε κατά 52% μεταξύ 2019 και 2023.
Η αύξηση της κερδοφορίας μέσα από τις διαδικτυακές πλατφόρμες επηρεάζει δομικά την αγορά και θέτει σε κίνδυνο την οικονομική βιωσιμότητα των μέσων ενημέρωσης σε σχεδόν όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Κατά συνέπεια, το ποσοστό απασχόλησης μειώθηκε κατά 7,5% μεταξύ 2021 και 2023 (ακόμα και 11,5% στην τηλεόραση και τις ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές).
Κίνδυνος για την βιωσιμότητα των επιχειρηματικών μοντέλων
Οι διαδικτυακές πλατφόρμες καταλαμβάνουν ένα αυξανόμενο μερίδιο των διαφημιστικών εσόδων, τα οποία αυξήθηκαν κατά 67% μεταξύ 2019 και 2023. Κατά συνέπεια, τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης δεν μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά στα καθιερωμένα επιχειρηματικά τους μοντέλα και αναπτύσσουν ολοένα και περισσότερο παράλληλες δραστηριότητες, ενώ παράλληλα διερευνούν την Τεχνητή Νοημοσύνη ως μια πιθανή νέα πηγή εσόδων.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ανησυχίες για τα τοπικά και μικρά μέσα ενημέρωσης, τα οποία τείνουν να βασίζονται περισσότερο σε φιλανθρωπικές δωρεές, δημόσιες επιχορηγήσεις και ευρωπαϊκά κεφάλαια. Όπως αναφέρει η έκθεση: «Σε αυτό το πλαίσιο, τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, ο ερευνητικός τύπος και οι μικρές εταιρείες αντιμετωπίζουν τις πιο σημαντικές προκλήσεις λόγω του περιορισμένου μεγέθους και της εμβέλειας της αγοράς, της έλλειψης πόρων για ψηφιακή προσαρμογή και της ασθενέστερης διαπραγματευτικής ισχύος με τις διαδικτυακές πλατφόρμες. Αυτό έχει οδηγήσει στο κλείσιμο τοπικών ειδησεογραφικών γραφείων».
Τα μέσα ενημέρωσης έχουν σε μεγάλο βαθμό αρχίσει να επανεξετάζουν τα μοντέλα τους μέσω προσεγγίσεων «με προτεραιότητα το κοινό» για να παραμείνουν βιώσιμα και κερδοφόρα, καθώς και να διασφαλίσουν την παραγωγή ποιοτικής ενημέρωσης.
